سی تی آنژیوگرافی (CTA): کاربرد، مزایا و نحوه آمادگی

سی تی آنژیوگرافی (CTA) یکی از دقیق ترین روش های تصویربرداری از عروق خونی است که با استفاده از تزریق ماده حاجب به داخل رگ ها و انجام سی تی اسکن، به تشخیص و ارزیابی بیماری های عروقی و مشکلات مرتبط با رگ های خونی کمک می کند.

این روش تصویربرداری علاوه بر قلب، برای بررسی بسیاری از بیماری ‌های عروقی نیز کاربرد دارد و یکی از روش ‌های مهم و دقیق در تشخیص مشکلات عروقی مانند آنوریسم، انسداد و سایر ناهنجاری های عروقی محسوب می‌ شود.

در این مقاله با نحوه انجام، آمادگی، عوارض، مزایا و تفاوت آن با آنژیوگرافی آشنا خواهید شد.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن چیست و چگونه انجام می شود؟

سی تی آنژیوگرافی (CTA) چیست؟

سی تی آنژیوگرافی (Computed Tomography Angiogram) یک روش تصویربرداری پیشرفته پزشکی است که پزشکان از آن برای بررسی دقیق رگ ‌های خونی و بافت ‌های اطراف آن ‌ها با هدف تشخیص انسداد یا تنگی در شریان ‌ها، به ‌ویژه در عروق کرونری قلب، استفاده می‌ کنند. در این حالت به آن سی تی آنژیوگرافی کرونری (CCTA) نیز گفته می‌ شود.

در این روش، سی تی اسکن با استفاده از ماده حاجب (کنتراست)، که از طریق یک کاتتر کوچک و یکی از وریدهای بازو تزریق می شود، انجام می ‌شود و باعث می ‌شود که رگ ‌های خونی در تصاویر روشن ‌تر دیده شوند و جریان خون با دقت بیشتری قابل بررسی باشد.

مطلب پیشنهادی: تفاوت سونوگرافی و سی تی اسکن

کاربردهای رایج سی تی آنژیوگرافی چیست؟

سی تی آنژیوگرافی (CTA) در بررسی بخش های مختلف بدن کاربرد دارد، از جمله:

• مغز
• گردن
• قلب
• قفسه سینه
• شکم (مانند کلیه ها و کبد)
• لگن
• پاها و کف پا
• بازوها و دست ها

پزشکان از CTA برای تشخیص و ارزیابی بیماری های عروق خونی و شرایط مرتبط با آن ها استفاده می کنند، از جمله:

• آنوریسم (گشادشدگی یا برآمدگی غیرطبیعی در رگ ‌های خونی مانند آئورت یا عروق مغزی)
• انسداد عروق/ آسیب های عروقی
• لخته های خونی و تجمع پلاک در شریان‌ های رساننده خون به مغز
• ناهنجاری های مادرزادی سیستم قلبی عروقی، از جمله قلب
• ناهنجاری های عروقی یا رگ های خونی با ساختار غیرطبیعی
• تومورها
• پارگی یا شکاف در دیواره رگ های خونی

مطلب پیشنهادی: انواع سی تی اسکن همراه با جزئیات کاربرد هریک

همچنین سی تی آنژیوگرافی در تشخیص بیماری ‌های مختلف عروقی نقش مهمی دارد، از جمله:

• دیسکشن آئورت (Aortic dissection) : پارگی در لایه داخلی دیواره آئورت
• بیماری شریان محیطی (Peripheral artery disease) : انسداد یا تنگی شریان ‌های دست و پا
• آمبولی ریه (Pulmonary embolism) : انتقال لخته خون به ریه ‌ها
• آسیب تروماتیک (Traumatic injury) : آسیب به رگ ‌های خونی در اثر ضربه یا تروما در نواحی مختلف بدن مانند سر، گردن یا قفسه سینه
• کمک به آماده سازی برای آنژیوپلاستی/ استنت گذاری یا جراحی
• بررسی شریان های کلیوی یا ارزیابی جریان خون برای آماده سازی پیوند کلیه یا قرار دادن استنت
• کمک به رادیولوژیست های مداخله ای و جراحان در برنامه ‌ریزی جراحی ‌هایی مانند تعویض دریچه قلب، بای ‌پس قلب یا گذاشتن استنت
• بررسی شریان های تغذیه کننده تومور قبل از جراحی یا اقدامات درمانی مانند شیمی آمبولیزاسیون یا درمان هدفمند با رادیوتراپی داخلی

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن ریه

سی تی آنژیوگرافی چگونه عمل می کند؟

دستگاه سی تی اسکن معمولاً یک دستگاه بزرگ به شکل حلقه یا دونات است که در مرکز آن یک تونل کوتاه قرار دارد. بیمار روی یک تخت باریک دراز می کشد و تخت به آرامی وارد این تونل کوتاه شده و از آن خارج می شود.

در تونل، چندین منبع پرتو ایکس و مجموعه ای از آشکارسازها با سرعت بالا به دور بدن می چرخند. این منابع، پرتوهای کوچک و پرانرژی را از بخش های مختلف بدن عبور می دهند و آشکارسازها پرتوهای عبور کرده از بدن را ثبت می کنند.

یک کامپیوتر قدرتمند اطلاعات جمع آوری شده را پردازش کرده و تصاویری از بدن تولید می کند. این سیستم حجم زیادی از داده های سی تی اسکن را تحلیل کرده و تصاویر دو بعدی یا سه بعدی از بدن ایجاد می کند.

رادیولوژیست ها این تصاویر را با استفاده از نرم افزارهای پیشرفته و مانیتورهای با کیفیت بالا بررسی می کنند تا بیماری های احتمالی را شناسایی کنند.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن سر (مغز)

تفاوت سی تی آنژیوگرافی با آنژیوگرافی معمولی

• تفاوت اصلی سی تی آنژیوگرافی با آنژیوگرافی معمولی در تهاجمی بودن و نحوه تزریق ماده حاجب در آن هاست، به گونه ای که در CTA ماده حاجب از طریق کاتتری که در ورید قرار می گیرد تزریق می شود اما در آنژیوگرافی معمولی کاتتر از مچ دست یا کشاله ران وارد شریان می شود.
• سی تی آنژیوگرافی (CTA) روشی سریع و غیرتهاجمی است و در مقایسه با آنژیوگرافی معمولی می تواند عوارض کمتری داشته باشد.
• سی تی آنژیوگرافی روشی ساده ‌تر، سریع ‌تر و کم‌ خطرتر محسوب می‌ شود. با این حال، در برخی بیماران خاص ممکن است همچنان آنژیوگرافی معمولی لازم باشد.
• این روش ممکن است هزینه کمتری نسبت به آنژیوگرافی سنتی داشته باشد.

مطلب پیشنهادی: تفاوت سی تی اسکن و ام آر آی چیست؟

چه افرادی کاندید مناسبی برای سی تی آنژیوگرافی هستند؟

افرادی که:

• مشکوک به بیماری عروق کرونر می باشند
• سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند
• نتایج تست ورزش غیرطبیعی دارند
• نیاز به بررسی قبل از جراحی قلب دارند

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن قلب: انواع، آمادگی، نحوه انجام و خطرات

چه افرادی باید قبل از سی تی آنژیوگرافی احتیاط کنند؟

افرادی که:

• بارداری هستند
• حساسیت شدید به ید دارند
• مبتلا به نارسایی کلیوی پیشرفته هستند
• آریتمی ‌های شدید دارند.

مطلب پیشنهادی: انواع دستگاه‌ های سی ‌تی ‌اسکن

چگونه برای سی تی آنژیوگرافی آماده شویم؟

قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی، پزشک دستورالعمل ‌های لازم را به شما ارائه می ‌دهد. معمولاً لازم است موارد زیر را اطلاع دهید:

• داروهای مصرفی فعلی
• سابقه بیماری‌ های قلبی، کلیوی یا آلرژی
• حساسیت احتمالی به ماده حاجب
• بارداری یا شیردهی

همچنین در صورت استفاده از ماده حاجب ممکن است لازم باشد:

• چند ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید.
• مصرف برخی داروها را موقتاً قطع کنید.

در روز آزمایش باید لباس مخصوص بیمارستان (گان) بپوشید و تمام اشیای فلزی از جمله جواهرات، عینک، دندان مصنوعی و سنجاق سر را خارج کنید، زیرا ممکن است در کیفیت تصاویر اختلال ایجاد کنند.

مطلب پیشنهادی: انواع تصویربرداری پزشکی

در برخی موارد لازم است سمعک و وسایل دندان پزشکی قابل جابجایی نیز برداشته شوند. بانوان باید سوتین های دارای فنر فلزی را درآورند. همچنین در صورت امکان، باید پیرسینگ ها نیز خارج شوند.

اگر به ماده حاجب حساسیت شناخته شده دارید، پزشک ممکن است داروهایی (معمولاً استروئید) برای کاهش خطر واکنش آلرژیک تجویز کند. برای جلوگیری از هرگونه تاخیر، بهتر است از مدت ها قبل با پزشک خود هماهنگ کنید.

همچنین پزشک را از هرگونه بیماری اخیر یا شرایط پزشکی مطلع کنید و در صورت داشتن سابقه بیماری قلبی، آسم، دیابت، بیماری کلیوی یا مشکلات تیروئید حتماً اطلاع دهید. وجود این بیماری ها ممکن است خطر بروز عوارض را افزایش دهد.

اگر در دوران شیردهی هستید، درباره نحوه ادامه شیردهی با پزشک مشورت کنید. ممکن است توصیه شود شیر مادر را از قبل ذخیره کنید و تا زمانی که ماده حاجب از بدن دفع شود (حدود ۲۴ ساعت پس از آزمایش) از آن استفاده شود.

طبق گزارش های جدید کالج رادیولوژی آمریکا (ACR)، مقدار ماده حاجب که به شیر مادر منتقل می شود بسیار ناچیز است.

مطلب پیشنهادی: انواع تصویربرداری پزشکی زنان

سی تی آنژیوگرافی چگونه انجام می شود؟

به منظور انجام سی تی آنژیوگرافی (CTA) در ابتدا یک پرستار یا تکنسین، یک کاتتر وریدی (IV) را داخل یکی از رگ های بیمار، معمولاً در دست یا بازو، قرار می دهد. در موارد نادر، مقدار کمی خون از طریق کاتتر یا با نمونه گیری از نوک انگشت گرفته می شود تا عملکرد کلیه ها بررسی شود.

سپس تکنسین بیمار را روی تخت، معمولاً به صورت خوابیده به پشت قرار می دهد. ممکن است از بندها و بالش ها برای کمک به حفظ وضعیت صحیح بدن و جلوگیری از حرکت در طول تصویربرداری استفاده شود.

ماده حاجب از طریق IV وارد بدن می شود. در برخی موارد، به ویژه در کودکان یا بیمارانی که رگ های ظریف و کوچک دارند، ممکن است به صورت دستی با سرنگ تزریق شود.

هر اسکن معمولاً حدود یک تا دو دقیقه طول می کشد، اما ممکن است چندین اسکن انجام شود.

در سی تی آنژیوگرافی قلب، اگر ضربان قلب بیش از حد بالا باشد، ممکن است با دارو به طور موقت کاهش داده شود تا تصاویر واضح تری از قلب به دست آید. در این شرایط، وضعیت بیمار در طول و بعد از انجام آزمایش به دقت تحت نظر قرار می گیرد.

مطلب پیشنهادی: میزان اشعه دریافتی از آزمایش های تصویربرداری پزشکی

تکنسین ممکن است از بیمار بخواهد هنگام تصویربرداری نفس خود را حبس کنید. هرگونه حرکت بدن، حتی تنفس، می تواند کیفیت تصویر را کاهش دهد.

در برخی موارد، برای کودکان جهت حفظ بی حرکتی در حین تصویربرداری، ممکن است آرام بخش لازم باشد.

مدت زمان کل فرایند معمولاً بین 20 تا 60 دقیقه است، اما خود اسکن فقط 1 تا 2 دقیقه طول می ‌کشد. اما ممکن است لازم باشد بیمار بیش از یک بار از داخل اسکنر عبور کند تا ارائه دهنده خدمات سلامت بتواند تمام تصاویر مورد نیاز را به دست آورد.

در نهایت، IV  را از بدن خارج کرده و روی محل ورود سوزن، پانسمان قرار می دهند.

مطلب پیشنهادی: تفاوت ماموگرافي و سونوگرافي سينه

در طول آزمایش چه انتظاری داشته باشیم؟

اگرچه خود اسکن دردناک نیست، اما ممکن است به دلیل بی حرکت ماندن برای چند دقیقه یا قرار دادن کاتتر وریدی (IV) کمی احساس ناراحتی داشته باشید.

اگر در بی حرکت ماندن مشکل دارید، یا دچار اضطراب، استرس یا درد هستید، ممکن است انجام CTA برای شما کمی استرس زا باشد. در این شرایط، تکنسین یا پرستار تحت نظر پزشک ممکن است دارویی برای کمک به تحمل بهتر آزمایش به شما ارائه دهد.

اگر در آزمایش از ماده حاجب یددار استفاده شود، پزشک ابتدا وضعیت بیمار را از نظر بیماری های حاد یا مزمن کلیوی بررسی می کند. ماده حاجب از طریق ورید تزریق می شود و ممکن است هنگام ورود سوزن به رگ، احساس سوزش خفیف یا نیشگون داشته باشید.

در زمان تزریق ماده حاجب، ممکن است بیمار احساس گرما، برافروختگی (فلاشینگ) یا طعم فلزی در دهان داشته باشد. این حالت ها طبیعی هستند و به سرعت برطرف می شوند.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن قفسه سینه

همچنین ممکن است احساس نیاز به دفع ادرار داشته باشد، اما این موارد تنها از عوارض موقت تزریق ماده حاجب هستند و به سرعت از بین می روند.

در دستگاه های سی تی مدرن نیز ممکن است صداهای خفیف مانند وزوز، کلیک یا چرخش بشنوید که مربوط به حرکت قطعات داخلی دستگاه در حین تصویربرداری است.

در طول انجام سی تی اسکن (CT) بیمار معمولاً به تنهایی در اتاق معاینه خواهد بود، مگر در شرایط خاص. برای مثال، گاهی اوقات یکی از والدین با پوشیدن سپر سربی (لید شیلد) می تواند در اتاق همراه کودک حضور داشته باشد.

پس از انجام سی تی اسکن، بیمار می تواند بلافاصله به فعالیت های عادی روزمره خود بازگردد.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن کلیه: کاربرد، آمادگی، انجام و خطرات

نتایج سی تی آنژیوگرافی و تفسیر آن

تصاویر حاصل از این آزمایش توسط رادیولوژیست بررسی شده و گزارش نهایی به پزشک معالج ارسال می ‌شود. نتایج می ‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• تنگی یا انسداد عروق
• وجود آنوریسم
• مشکلات جریان خون

پزشک نتایج را برای بیمار توضیح داده و در صورت نیاز آزمایش ‌های تکمیلی درخواست می‌کند.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن سینوس ها و بینی

عوارض و محدودیت ‌های سی تی آنژیوگرافی

• بیشتر بیماران سی تی آنژیوگرافی (CTA) را بدون هیچ عارضه خاصی به پایان می رسانند اما همواره یک احتمال بسیار کم برای بروز سرطان به دلیل قرار گرفتن در معرض مقدار زیاد اشعه ایکس وجود دارد. با این حال، مزیت تشخیص دقیق معمولاً بسیار بیشتر از این خطر است.
• ممکن است بیمار به مواد حاجب یددار حساسیت داشته باشد، که در این صورت پزشک احتمالاً توصیه کند چند ساعت یا یک روز قبل از انجام این آزمایش داروهای پیشگیرانه مانند استروئیدها مصرف کنید تا احتمال بروز واکنش آلرژیک کاهش یابد.
• بیمارانی که در معرض خطر نارسایی کلیه هستند و عملکرد کلیه آن ها در مرز طبیعی قرار دارد، تزریق ماده حاجب یددار ممکن است به طور بالقوه باعث آسیب بیشتر به عملکرد کلیه شود. برای اطلاعات بیشتر باید با پزشک معالج و رادیولوژیست مشورت شود.
• بر اساس توصیه های تولیدکنندگان مواد حاجب و منابع پزشکی، ممکن است به مادران توصیه شود تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تزریق، از شیردهی خودداری کنند. با این حال، طبق گزارش های جدید کالج رادیولوژی آمریکا (ACR)، مقدار ماده حاجب منتقل شده به شیر مادر بسیار ناچیز است.
• افرادی که بسیار سنگین وزن هستند ممکن است در دهانه یک دستگاه سی تی اسکن معمولی جا نشوند یا از حد وزن مجاز معمول برای تخت متحرک دستگاه که معمولاً حدود ۴۵۰ پوند است فراتر باشند.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن اسپیرال چیست؟

نکته ای درباره کاهش مواجهه با اشعه ایکس در سی تی آنژیوگرافی

پزشکان در هنگام انجام آزمایش های رادیولوژی با اشعه ایکس تلاش ویژه ای می کنند تا از کمترین میزان دوز اشعه استفاده شود، در حالی که همچنان بهترین تصاویر ممکن برای ارزیابی به دست آید.

سازمان های حفاظت در برابر اشعه در سطح ملی و بین المللی به طور مداوم استانداردهای فنی مورد استفاده متخصصان رادیولوژی را بررسی و به روزرسانی می کنند.

سیستم های مدرن اشعه ایکس با استفاده از پرتوهای کنترل شده و روش های مدیریت دوز، میزان اشعه پراکنده (Scatter Radiation) را به حداقل می رسانند. این موضوع باعث می شود بخش هایی از بدن که در حال تصویربرداری نیستند، کمترین میزان مواجهه با اشعه را داشته باشند.

در طول انجام سی تی آنژیوگرافی قلب تمام تلاش ها برای کاهش دوز اشعه انجام می شود، از جمله تنظیم پارامترهای اسکن متناسب با ویژگی های بدن هر فرد. همچنین ناحیه تصویربرداری تنها به عضو مورد بررسی محدود می شود تا از قرار گرفتن غیرضروری سایر بخش های بدن در معرض اشعه جلوگیری شود.

مطلب پیشنهادی: سی تی اسکن شکم و لگن

سوالات متداول

سی تی آنژیوگرافی چیست؟

یک روش تصویربرداری برای بررسی دقیق رگ‌ های خونی با استفاده از سی تی اسکن و ماده حاجب است.

آیا سی تی آنژیوگرافی درد دارد؟

خیر، این روش معمولاً بدون درد است و فقط تزریق ماده حاجب ممکن است در بدن بیمار احساس گرما ایجاد کند.

مدت زمان سی تی آنژیوگرافی چقدر است؟

کل فرآیند حدود 20 تا 60 دقیقه طول می‌ کشد اما خود اسکن معمولاً چند دقیقه بیشتر نیست.

آیا سی تی آنژیوگرافی خطرناک است؟

خیر خطر جدی ندارد، اما شامل مقدار کمی اشعه و احتمال بسیار کمی حساسیت به ماده حاجب است.

آیا قبل از سی تی آنژیوگرافی باید ناشتا باشم؟

در برخی موارد بله؛ معمولاً پزشک چند ساعت ناشتایی را به دلیل استفاده از ماده حاجب یددار توصیه می‌ کند.

آیا بعد از سی تی آنژیوگرافی نیاز به استراحت دارم؟

خیر، معمولاً فرد می ‌تواند بلافاصله به فعالیت‌ های روزمره خود برگردد.

ماده حاجب چیست؟

مایعی است که به داخل رگ تزریق می‌ شود تا رگ‌ های خونی در تصاویر واضح‌ تر دیده شوند.

سی تی آنژیوگرافی برای تشخیص چه بیماری ‌هایی استفاده می ‌شود؟

برای تشخیص مشکلاتی مثل تنگی رگ ‌ها، آنوریسم، آمبولی ریه و بیماری ‌های قلبی و عروقی.

جمع بندی

سی تی آنژیوگرافی یک روش تصویربرداری دقیق، سریع و کم‌ تهاجمی برای بررسی رگ ‌های خونی است. این آزمایش نقش مهمی در تشخیص بیماری‌ های قلبی و عروقی دارد و به پزشک کمک می‌کند بهترین تصمیم درمانی را برای بیمار اتخاذ کند.

اگرچه ممکن است برخی افراد قبل از انجام آن نگرانی داشته باشند، اما این روش یکی از ایمن ‌ترین و کاربردی ‌ترین ابزارهای تشخیصی در پزشکی مدرن محسوب می ‌شود.